Быйыл Шүлгәнташ мәмерйәһенең музей-комплексы һалына башлаясаҡ

Яңы объект мәмерйәне Юнеско ҡарамағындағы бөтә донъя мираҫы исемлегенә индерергә мөмкинлек бирә. Бөрйән районында тарихи- мәҙәни мираҫты һаҡлау буйынса дүртенсе Халыҡ-ара симпозиумда Франция һәм башҡа илдәр белгестәре "Шүлгәнташ"тағы һүрәттәрҙе һаҡлау, туристарҙы йәлеп итеү юлдарын ҡараны.

Мәмерйәләге һүрәттәргә ниндәй мәғәнә һалып эшләнеүе, улар нигеҙендә тыуған риүәйәттәр француз телендә яңғырай. "Шүлгәнташ"ты күрергә һәм уның әһәмиәтен билдәләргә Франция ил төбәктәре белгестәре килгән. Тәүтормош кешеләре яһаған рәсемдәр ғалимдарҙа ҙур ҡыҙыҡһыныу уята. Уларҙы өйрәнеү беҙҙең көндәргәсә дауам итә.

Мәмерйәне ҡая сәнғәте өлкәһендә Көнбайыш Европала киң танылыу алған реставратор Эдуаль Гуилламет етәкселегендә эшсе төркөм заман граффитиҙарынан таҙарта. Андорранан ул махсус саҡырылды, дүртенсе миҙгел беҙгә ярҙам итә. Улар "Шүлгәнташ"ты боронғо заманда нисек булған , шул хәленә ҡайтарыу буйынса эш алып бара. Ике саҡырымға яҡын стенала төрлө яҙыуҙар юйылған. Һөҙөмтә бар. Мәҫәлән, дөйә һүрәте асығыраҡ күренә.

Вячеслав Котов, Рәсәй фәндәр академияһы Өфө ғилми үҙәгенең тарих, тел һәм әҙәбиәт институты өлкән ғилми хеҙмәткәре

Туристарҙың яман ғәҙәте - үҙе артынан яҙыу ҡалдырыу. Мәмерйәне заман граффитиҙарынан таҙартҡанда боронғо кешеләр яһаған дөйә килеп сыҡҡан. Ә тәбиғәт ҡомартҡыһын сәйәхәтселәр нисек кенә сыймаҡлап бөтмәгән- күмер, ирен буяуы эҙҙәрен бөтөрөү өсөн мәмерйәне таҙартыусыларға көндәр буйы тырышырға тура килә.

"Шүлгәнташ"тың икенсе ҡатына туристар өсөн юл ябылған. Стеналарҙан ағып төшкән һыу һәм микроклимат шарттары ла тарихи рәсемдәрҙең боҙолоуына килтереүе мөмкин, ти белгестәр.

"Шүлгәнташ" мәмерйәһенең күсермәһен йәки музей- комплексын булдырыу. Бөрйән районында ойошторолған тарихи-мәҙәни мираҫты һаҡлау буйынса дүртенсе Халыҡ-ара симпозиумда объекттың 3 д моделе күрһәтелде. Музей мәмерйә нисек бар, шундай булырға тейеш. Уның өсөн параметрҙарын фотоға төшөрөү һәм башҡа эштәр алып барыла.

Был проект Башҡортостандың 100 йыллыҡ юбилеыйына арналған объекттар исемлегенә индерелгән. Ул бөтә экспертизаларҙы үтте, төҙөлөш быйыл башланырға тейеш. Беҙгә хәҙер был объект менән идара итеү системаһын булдырырға кәрәк.

Данир Ғәйнуллин, Башҡортостандың күсемһеҙ мираҫ объекттарын һаҡлау һәм файҙаланыу буйынса ғилми-етештереү үҙәге етәксеһе

Музей комплексы мәмерйә эргәһендә була. Объект өсөн 350 миллион һум тирәһе аҡса бүленгән, ул 3,5 мең квадрат метр ерҙе биләйәсәк. Комплексты төҙөү "Шүлгәнташ"ты Юнеско ҡарамағындағы бөтә донъя мираҫы исемленгән индереү өсөн төп шарттарҙың береһе.

Францияла Шовэ һәм Ласко мәмерйәләре янында музейҙар төҙөнөк. Был музейҙарға туристарҙың ҡыҙыҡһыныуы булырына тәүҙә икеләнеү булғайны. Һөҙөмтәлә сират тороп инәләр. "Шүлгәнташ"та ла шулай уҡ буласаҡ тип әйтә алам.

Стефан Коник, Тарихи дәүер милли үҙәгенең халыҡ-ара эксперты

Объект милли хазинабыҙҙы күрергә килгән туристар ағымын йылына 35 мең кешенән 60 меңгә еткерер тип фаразлана. Ә "Шүлгәнташ"тың ер йөҙөндә берҙән-бер һәм ҡабатланмаҫ тәбиғәт ҡомартҡыһы икәнлеген сит ил ғалимдары ла күптән билдәләй. Мәмерйәне Юнеско ҡарамағындағы бөтә донъя мираҫы исемлегенә индергәндә уларҙың фекере иҫәпкә алына.

Бөтә Европаны Франциянан Алыҫ Көнсығышҡа тиклем алып ҡарағанда "Шүлгәнташ"ҡа тиңләшерлек мәмерйә башҡа юҡ. Беҙ уны бергәләп һаҡларға тейешбеҙ. Былтыр ошо тәңгәлдә эш итеү алымдарын һайлағайныҡ. Быйыл уның һөҙөмтәләрен тикшерәбеҙ.

Эудаль Гуилламет, ҡая сәнғәте өлкәһендәге халыҡ-ара эксперт

Музейға мәмерйәләге һүрәттәрҙең күсермәһен француз белгестәре менән берлектә эшләү күҙаллана. Рәсәйҙә аналогы булмаған берҙән-бер музей комплексы 2019 йыл аҙағында файҙаланыуға тапшырыласаҡ. Тағы ла бер шатлыҡлы яңылыҡ – милли брендҡа илткән 20 саҡырымға яҡын юлға быйыл асфальт һалыу ҡарала.

Автор: Рәмилә Исмәғилева.